خورموج، شهری با حافظه زنده و فرهنگی کهن، عصر جمعه پنجم دیماه ۱۴۰۴ شاهد رویدادی ماندگار بود. رویدادی که معنای مدرسه، معلم و خاطره جمعی را به هم پیوند زد و شهر را در حال و هوای شور و شوق فرهنگی فرو برد. سالن شهدای فرهنگی خورموج با جمعیتی چشمگیر، میزبان مراسم رونمایی از کتاب «الفبای مهر» شد. اثری پژوهشی و روایی به قلم علی اسماعیلپور و غلامرضا قربانیمقدم که به واکاوی و ثبت هفتاد و هفت سال تاریخ دبستان احمدی (شهید آلبویه) فقیهحسنان در دشتی پرداخته است. مدرسهای که در حافظه این دیار، فراتر از یک جایگاه آموزشی، به نماد هویت بدل شده است.
این مراسم که از مدتها پیش خبر آمدنش میان مردم پیچیده بود، فضایی متفاوت داشت. نه فقط به واسطه حضور جمعیت چشمگیر از اهالی فرهنگ، معلمان و دانشآموزان دیروز و امروز، که بهخاطر موجی از حس غرور و تعلق به یک تاریخ مشترک. سالن اصلی و بالکنها خیلی زود مملو شد و بسیاری نیز ایستاده نظاره گر بودند تا فقط سهمی از این روز را به یاد بسپارند. روزی که خورموج، تمام قد به مدرسه، معلم و آموزش ارج مینهاد.
در میان حاضران، چهرههای شناختهشدهای به چشم میخوردند: مدیرکل سیاسی استانداری بوشهر، مدیران کل آموزش و پرورش، تعاون، کار و رفاه اجتماعی و میراث فرهنگی و روابط عمومی استانداری بوشهر، فرماندار دشتی، مدیران شهرستان، استادان دانشگاه و هنرمندان و برگزیدگان جامعه مدنی. اما مهر این آیین، به نام و سمت نبود، به گرمای بیتکلّف جمعی بود که آمده بودند تا خاطره های دور و نزدیک را بار دیگر همنفس شوند.
فضای صمیمی مراسم تنها به حضور حاضران محدود نماند. میزبانان با چای، قهوه، حلواهای محلی، رنگینک و نان بومی از میهمانان پذیرایی میکردند. سنتهایی دیرسال که خاطره کودکانه صبحهای مهرماه و زنگ مدرسه را احیا میکرد. مراسم با قرائت آیاتی از قرآن توسط قاری نوجوان و با استعداد سیدعلیاصغر حسینی و پخش سرود ملی آغاز شد. اما نقطه عطف شروع، زنگ مدرسه بود که حیدر اسماعیلی، از دانشآموختگان قدیمی و مدیر اسبق دبستان، نواخت تا پیوندی دو بُعدی با گذشته و آینده بسازد و سالهای تلاش و یادگیری را از نو در ذهنها بیدار کند.
پیمان زند، مجری آشنا و مسلط صداوسیما، وقتی پشت تریبون قرار گرفت، جمعیت را تحسین کرد و سخاوتمندانه خواست تا اراده مردم برای فرهنگ، با ساخت سالن اجتماعات شایسته در همان پارک مفتون خورموج پاسخ داده شود. دغدغهای که بارها از زبان دوستداران فرهنگ شنیده میشود اما این بار، در شور یک آیین باشکوه فرهنگی، همدلانهتر و جدیتر گفته شد.
دکتر غلامرضا دانشفر، مدیرکل آموزش و پرورش استان، در جملاتی کوتاه چرایی ماندگاری معلم و اهمیت ثبت تاریخ آموزش مناطق را برجسته کرد و متن پیام وزیر آموزش و پرورش را نیز برای حاضران خواند. پیامی سرشار از احترام به حافظان شعور و دانش بومی.
در ادامه، دکتر محمدجواد حقشناس، نویسندگان کتاب را ستود و گفت: «الفبای مهر نه تنها کتاب، بلکه سندی زنده از حافظه فرهنگی یک منطقه است. نویسندگان با پرهیز از کلیگویی و توصیفات عام، به ظرافت روایتهای محلی و هویت مدرسه را از زبان راویان مستند کردهاند؛ آنچنان که آموزش نوین را تنها در کلانشهرها نمیجویم، بلکه ریشههای آن را در روستاها و مدرسههای خرد مییابیم.»
حسی از اصالت و مهر، نقطه مشترک تمام سخنرانان و خاطرهگویان بود. بیبیماه بهزادی، آموزگار دورانهای گذشته دبستان فقیهحسنان، لبریز از خاطره و کلام، مدرسه را خانه دوم همه بچههای روستا، پناه جمعیت و محل رشد توأمان علم و انسانیت دانست. از خاطرات سالهای خدمت و روزهایی گفت که معلمان، بیهیچ ادعا اما با شمعی در دست، چراغ دانایی را روشن نگه میداشتند. «مدرسه فقط محل یادگیری سواد نبود، مأمن کودکیها بود، جایی برای بالیدن شخصیت و منش؛ جایی که امروز بسیاری از مسئولان، پزشکان، کارآفرینان و فرهنگیان قدم نخستشان را آنجا برداشتند.»
بهزادی از بزرگی کار تدوینگران کتاب هم گفت و تصریح کرد: این روایت تنها قصه یک روستا نیست، سند زنده نسلیست که با کمترین امکانات اما با بیشترین مهر و انگیزه آینده را ساخت. و اگر این کتابها نباشد، تاریخ محلی ما هرگز کامل نخواهد بود. او تکرار کرد: «معلمی نه شغل است، نه مشغله؛ معلمی تعهد و دلبستگی به رشد جامعه است؛ محصولش، سالها بعد در چهره و رفتار شاگردانش نمایان میشود. «الفبای مهر» نشان داده، هر کار بزرگ با عشقی کوچک ساخته شده است.» موسیقی سنتی گروه دادبه به سرپرستی حماسه حقپرست، پلی بین خاطرهها و امروز ساخت و روایت روستا را با نوای موسیقی پیوند زد.
مراسم رونمایی، با حضور نمادین دانشآموزان دهههای گوناگون دبستان و پخش فیلم مستندی از دبستان که سید کریم موسوی تدوین کرده بود، غنا و طراوتی خاص به برنامه بخشید. بدین سبب گذشته و حال، روبهروی هم نشستند: دانشآموز دیروز، روایتگر فصلی از فردای روستا شد.
دکتر حجتالاسلام شیخ علی آلبویه، استاد دانشگاه، خاطره عمیقی تعریف کرد؛ از سالهایی که در کودکیاش هنوز بوی مهر، تخته و نیمکت میآمد. معلمانی که آموختن را به بازکردن پنجرهای از جرات اندیشیدن گره زده بودند. به یادآوری دیدار مدیران نهضت سوادآموزی با امام خمینی(ره) هم اشاره کرد: «آن روز که امام، نوشت: چرا قلمها را به اسلحه تبدیل کنیم؟ کاری کنیم اسلحهها به قلم بدل شوند». آلبویه تأکید کرد: ریشه تمام رشد فرهنگی و صلحطلبی جامعه ایرانی اینجاست، در مدارس کوچک روستا با معلمانی که حتی در جنگ، ساختن و دانایی را جایگزین ویرانی و خشونت کردند و کتاب «الفبای مهر» گواهی است بر این میراث.
دکتر نعمتالله فاضلی، پژوهشگر و استاد دانشگاه تهران، این گردهمایی را تجربهای بیمانند دانست و تاکید کرد: «الفبای مهر»، نخستین روایت تکنگاری از یک مدرسه روستایی در ایران است و برای من که خود در چنین مدارسی بالیدهام، معنایی عمیق دارد. مدرسه، نهادی تمدنساز است؛ جایی که بچهها الفبای مدارا، گفتگو و زیبایی را در کنار هم میآموزند.»
محمد ولیزاده، مدیر انتشارات بامداد نو، نیز در الگویی تمامعیار از یک ناشر متعهد گفت: «الفبای مهر» حاصل سالها پیگیری، مصاحبه، جمعآوری اسناد و روایتهای شفاهی بود. این روند نشر و مستندسازی، همان مسئولیت ذاتی ما ناشران است؛ میراثی که نه فقط برای خواندن، که سرچشمهای برای پژوهش، هنرنویسی و نقبی به یادهای جمعی است. این کتاب منشأ صدها پروژه و تحقیق جدید خواهد شد، اگر قدر و جایگاه آن را بدانیم.»
در پایان مراسم، اسماعیلپور و قربانیمقدم، نویسندگان کتاب با کلامی صمیمانه از همه سپاسگزاری کردند؛ از کسانی که ماجرای مکتب و مدرسه را زندگی کرده بودند تا اهالی فرهنگ و دانش و مسئولانی که ارزش این حافظه محلی را به رسمیت شناختند. رونمایی «الفبای مهر»، نه فقط بزرگداشت یک کتاب، که جشنِ ماندگاری آموزش و معلم، خاطره و امید، و اثبات این حقیقت بود که روستا نیز میتواند صاحب سند هویتی و مرجع افتخار باشد؛ مدرسه، شعر زندگی است و معلم، راوی بیادعای این داستان.
