شهرداری بندر بوشهر در چارچوب برنامه‌ای جامع برای حفاظت از بافت کهن ۳۸ هکتاری این کهن‌بندر تجاری، عملیات احیا، بهسازی سازه‌ای و مرمت تخصصی این خانه تاریخی را در قالب یک قرارداد ۱۹ ماهه و با اعتباری بیش از ۱۲ میلیارد تومان در مراحل نهایی اجرا دارد؛ پروژه‌ای که با هدف صیانت از میراث فرهنگی، هویت‌بخشی به کالبد شهری و تبدیل این پایگاه تاریخی به «موزه مشروطیت» طراحی شده و قرار است در هفته دولت به بهره‌برداری برسد.

شناسنامه یک سنگر تاریخی در محله کوتی

بافت تاریخی بوشهر متشکل از چهار محله دیرپا یعنی کوتی، دهدشتی، شنبدی و بهبهانی است. عمارت مشروطه در قلب محله تاریخی کوتی واقع شده؛ عمارتی که بیش از ۱۳۰ سال قدمت دارد و در دوران جنبش مشروطیت ایران، نقشی بی‌بدیل در حوادث جنوب ایفا کرد. این خانه تاریخی در اسفندماه سال ۱۳۸۵ با شماره ۱۸۶۴۷ به ثبت آثار ملی ایران رسید تا ارزش معنوی و تاریخی‌اش به صورت رسمی تثبیت شود.

با گذشت زمان و نیاز مبرم به حفاظت کالبدی از این میراث ارزشمند، مدیریت شهری بوشهر در سال ۱۳۸۸ این ملک تاریخی را از وراث خریداری کرد و سند آن به نام شهرداری ثبت شد تا زمینه حفظ دائمی و بهره‌برداری عام‌المنفعه از آن برای نسل‌های بعد فراهم آید.

نجات کالبد تاریخی اولویت مدیریت شهری است

« آرمین پژمان الهی»، معاون فنی، عمرانی و حمل‌ونقل و ترافیک شهرداری بندر بوشهر، در گفتگوی تفصیلی با خبرنگار نخل ودریا جزئیات معماری، وضعیت سازه‌ای و ابعاد فنی طرح مرمت این بنا را تشریح کرد.

وی با اشاره به ویژگی‌های برجسته معماری سنتی این بنا گفت: عمارت باشکوه مشروطه یکی از کامل‌ترین نمونه‌های معماری ساحلی خلیج‌فارس است. سطح زیربنای کل این مجموعه ۳۰۰ مترمربع است که بر گرد یک حیاط مرکزی زیبا و باصفا به مساحت ۸۱ مترمربع شکل گرفته است. اعیان این ساختمان با مساحت ۱۴۲ مترمربع در دو طبقه ساخته شده و دارای ۹ اتاق مجزا و ۴ سالن بزرگ است. وجود بازشوهای متعدد، تهویه اقلیمی متناسب با رطوبت و دمای بوشهر و تزئینات اصیل چوبی و گچی، این خانه را به یکی از مهم‌ترین سازه‌های واجد ارزش در کالبد معماری جنوب تبدیل کرده است.

معاون شهردار بوشهر با تشریح روند تخریب‌هایی که در اثر گذر زمان بر پیکر این عمارت وارد شده بود، افزود: در سال‌های گذشته عوامل جوی، رطوبت شدید ساحلی و عدم رسیدگی اصولی، بخش‌هایی از سازه، نماها و سقف‌ها را با خطر جدی آسیب مواجه کرده بود. به همین دلیل مدیریت شهری بوشهر با درک حساسیت موضوع و ضرورت نجات‌بخشی به این اثر ملی، طرح احیا و زنده‌سازی آن را تدوین کرد.

۱۹ ماه کار تخصصی با اعتبار ۱۲ میلیارد تومانی

« پژمان الهی» درباره فرآیند اجرایی این پروژه توضیح داد: شهرداری بوشهر پس از بررسی‌های دقیق کارشناسی و با در نظر گرفتن وضعیت سازه‌ای، عرصه و اعیان، قرارداد جامع مرمت و بازسازی این عمارت را با شرکت تخصصی فراشکوفه جنوب به مبلغ بیش از ۱۲ میلیارد تومان و با برنامه زمان‌بندی ۱۹ ماهه منعقد کرد. این عملیات شامل اقداماتی گسترده از جمله تثبیت پایه‌ها، مقاوم‌سازی جرزها، بازسازی و احیای نماهای فرسوده، استحکام‌بخشی سقف‌های چوبی سنتی، بهسازی فضاهای داخلی اتاق‌ها و سالن‌ها و همچنین ساماندهی محیط پیرامونی و حیاط عمارت است.

وی با تاکید بر لزوم رعایت استانداردهای جهانی و ملی در حوزه میراث فرهنگی یادآور شد: تمام مراحل مهندسی، معماری و مرمتی این سازه تاریخی تحت نظارت عالیه کارشناسان مجرب اداره‌کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان بوشهر پیش می‌رود تا هویت و اصالت بنا دچار کمترین تغییر غیراصولی نشود.

درهای موزه مشروطه در هفته دولت گشوده می‌شود

یکی از دغدغه‌های اصلی کارشناسان شهری، تضمین حیات دوباره بناها پس از مرمت از طریق تعریف کاربری‌های متناسب است. معاون فنی و عمرانی شهرداری بوشهر در این خصوص خبر خوشی برای شهروندان و تاریخ‌دوستان دارد: هدف ما تنها نجات فیزیکی دیوارها نبوده، بلکه احیای نقش فرهنگی عمارت در اولویت قرار داشته است. بر همین اساس، با پایان عملیات مرمت در موعد مقرر، عمارت در هفته دولت به شهرداری تحویل داده می‌شود و بلافاصله در اختیار سازمان فرهنگی، اجتماعی و ورزشی شهرداری بوشهر قرار خواهد گرفت.

« پژمان الهی» اضافه کرد: متناسب با کاربری جدید، عملیات تجهیز، نورپردازی موزه‌ای و استقرار ملزومات نمایشگاهی توسط مدیریت شهری انجام خواهد شد تا این خانه باشکوه به عنوان موزه مشروطیت و تاریخ مبارزات جنوب، آغوش خود را به روی گردشگران، پژوهشگران و مردم فرهنگ‌دوست باز کند و روایتی زنده از ایثار و پیشینه تجاری و مبارزاتی این خطه ارائه دهد.

نهضت احیای گذرگاه‌ها؛ بهسازی ۷۰ درصد معابر بافت ۳۸ هکتاری

معاون فنی و عمرانی شهرداری بوشهر در بخش دیگری از این گفتگو به برنامه‌های جامع مدیریت شهری برای احیای کلی بافت کهن اشاره کرد و گفت: حفظ یک تک‌بنا بدون در نظر گرفتن دسترسی و کالبد شهری پیرامون آن میسر نیست. بافت ۳۸ هکتاری بندر بوشهر گنجینه‌ای بی‌نظیر از شهرسازی کهن است. شهرداری بوشهر در طول ۴ سال گذشته با یک برنامه‌ریزی هدفمند و اولویت‌بندی دقیق، موفق به زیرسازی، تثبیت، اصلاح شبکه‌های دفع آب و بهسازی معابر و گذرگاه‌ها شده است؛ به‌طوری‌که تا امروز بیش از ۷۰ درصد گذرها و کوچه‌های این محدوده تاریخی احیا و سنگ‌فرش شده‌اند تا تردد شهروندان، خدمات‌رسانی شهری و تردد گردشگران تسهیل شود.

هشدار فرونشست در عمارت بلدیه و برنامه نجات‌بخشی سازه

«پژمان الهی» به دغدغه مهم دیگر کارشناسان درباره «عمارت بلدیه» که هم‌اکنون مقر شورای اسلامی شهر بوشهر است، اشاره کرد و از آغاز اقدامات مطالعاتی برای رفع خطر از آن خبر داد: عمارت کهن بلدیه نیز از دیگر نمادهای ارزشمند شهری است که متاسفانه در سال‌های اخیر به دلیل تغییرات لایه‌های زیرین و پدیده فرونشست، دچار آسیب‌دیدگی‌های سازه‌ای و ترک در برخی دیوارها و پی‌ها شده است. شهرداری با فوریت کار مطالعاتی تخصصی را برای سنجش دقیق وضعیت خاک، پی و میزان نشست آغاز کرده است. با اتمام این طرح مطالعاتی، بی‌درنگ عملیات مقاوم‌سازی، تحکیم بستر و رفع کامل خطرات سازه‌ای تحت نظارت کارشناسان میراث فرهنگی آغاز خواهد شد تا خطر آسیب دائمی از این بنای ماندگار رفع شود.

چشم‌انداز روشن برای بندر تاریخی

رویکرد اخیر مدیریت شهری بندر بوشهر در تلفیق تخصص مهندسی با هویت تاریخی نشان می‌دهد که بافت کهن بوشهر می‌تواند فراتر از یک بافت فرسوده، به پیشران توسعه گردشگری فرهنگی و رونق اقتصادی جنوب تبدیل شود. بازگشایی موزه مشروطه در خانه علم‌الهدی اهرمی طی هفته دولت، گامی بنیادین در بازخوانی تاریخ دلاورمردان این خطه و پیوند دوباره نسل جدید با گذشته پرافتخار این دیار خواهد بود.