در ایام سالروز شهادت رئیسعلی دلواری قرار داریم و بزرگداشت تاریخ مقاومت جنوب، چرا این جغرافیا همواره با مفهوم ایستادگی گره خورده است و واژگان نخل و دریا چه معنایی در این هویت دارند؟

سرزمین‌های جنوبی ایران بیش از آنکه با جغرافیا شناخته شوند، با نام و نشان حماسه در ذهن تاریخ نقش بسته‌اند. در کرانه‌های نخل و دریا، ایستادگی نه یک انتخاب مقطعی، بلکه بخش جدایی‌ناپذیر از هویت مردمانی است که صبوری را از نخل آموخته‌اند و آزادمنشی را از تلاطم امواج خلیج فارس به ارث برده‌اند. وقتی سخن از این منطقه به میان می‌آید، واژگان نخل و دریا فراتر از مفاهیم اقلیمی، به نمادهایی برای تبیین نوعی از جهان‌بینی تبدیل می‌شوند. نخل نماد ریشه‌داری، ایستادگی در سخت‌ترین شرایط اقلیمی و میوه‌ای شیرین از دل خاک گرم است و دریا نماد وسعت، تلاطم و آزادی. ترکیب این دو، منظومه‌ای از منش انسان جنوبی را می‌سازد که نه به سادگی سر خم می‌کند و نه در برابر تندباد حوادث، هراسی به دل راه می‌دهد. مقاومت در این جغرافیا، یک رخداد گذرا یا یک واکنش هیجانی به بیگانگان نیست، بلکه تاریخی است که در تار و پود زندگی روزمره مردم تنیده شده و به عنوان یک میراث نسلی از پدران به پسران منتقل شده است. این هویت، شناسنامه‌ای برای ملتی است که همواره کوشیده است در برابر فشارهای بیرونی، استقلال و غیرت خود را حفظ کند.

تاریخ مبارزات ضد استعماری در جنوب چهره‌های شاخصی را به خود دیده است. نقش رئیسعلی دلواری و یارانش را در این میان چگونه ارزیابی می‌کنید؟

تاریخ مقاومت جنوب، کتابی با فصل‌های پیوسته است. نمی‌توان از مبارزات ضد استعماری سخن گفت و نامی از سرداران بزرگ تنگستان نیاورد. رئیسعلی دلواری در این میان نه فقط به عنوان یک مبارز، بلکه به عنوان نماد عینی انتخاب مسئولیت در برابر آسایش به شمار می‌رود. او کسی بود که با درک درست از زمانه، عافیت‌طلبی را کنار گذاشت و در صف اول نبرد با استعمار پیر بریتانیا ایستاد. اما آنچه در بررسی دقیق تاریخ این خطه اهمیت دارد، این است که مقاومت یک جریان تک‌نفره یا شخصی نبوده است. در کنار رئیسعلی، چهره‌های بزرگی همچون خالو حسین بردخونی، شیخ حسین‌خان چاهکوتاهی و زائر خضرخان اهرمی قرار دارند که هر کدام یک حلقه از زنجیره‌ای بزرگ و ناگسستنی را تشکیل می‌دادند. این شبکه یاران، نشان می‌دهد که مبارزه در جنوب، یک فرهنگ جمعی و یک قیام عمومی بود که از دلِ باورهای دینی و غیرت ملی برخاسته بود. هر یک از این چهره‌ها، نمادی از یک رویکرد در مدیریت بحران و نبرد چریکی بودند و همین انسجام میان آنان بود که توانست سدی نفوذناپذیر در برابر استعمارگران ایجاد کند.

آیا می‌توان میان مبارزات دوران استعمار و حماسه‌آفرینی‌های دوران دفاع مقدس پیوندی برقرار کرد؟ این استمرار چگونه شکل گرفته است؟

یکی از خطاهای رایج در تاریخ‌نگاری‌های سطحی، جدا کردن دوره‌های مختلف مقاومت از یکدیگر است. در نگاهی عمیق، می‌توان دید که راه سرداران مبارز عصر استعمار، در دوران دفاع مقدس به شکلی دیگر تجلی یافت. شهید نادر مهدوی را باید امتداد همان راه رئیسعلی دلواری دانست؛ با این تفاوت که سنگر از خشکی به دریا منتقل شد. اگر رئیسعلی در خشکی به جنگ استعمار رفت، نادر مهدوی در پهنه خلیج فارس، همان روحیه را در برابر متجاوزان به کار بست. این پیوند میان گذشته و حال، نشان‌دهنده آن است که مقاومت در جنوب، یک جریان پویا و زنده است که خود را با شرایط زمانه تطبیق می‌دهد. سردار شهید علیرضا تنگسیری نیز در نسل جدیدی از فرماندهان، نمادی از این استمرار به شمار می‌رود که با درک عمیق از اهمیت امنیت خلیج فارس، به عنوان حافظان این آب و خاک، راه شهیدان پیشین را در سطحی مدرن و راهبردی دنبال می‌کنند. این پیوستگی نشان می‌دهد که تاریخ جنوب، یک گذشته دفن شده نیست، بلکه چراغ راه آینده است.

مقاومت در این خطه را تا چه اندازه باید به عنوان یک فرهنگ و سبک زندگی تحلیل کرد و چرا نباید به آن نگاه صرفاً رویدادمحور داشت؟

نکته کلیدی در تحلیل تاریخ جنوب این است که مقاومت نباید به وقایع‌نگاری‌های ساده‌انگارانه و سطحی تقلیل یابد. وقتی از مقاومت سخن می‌گوییم، در واقع داریم از یک سبک زندگی حرف می‌زنیم. این فرهنگ شامل شاخصه‌هایی چون شجاعت در تصمیم‌گیری، گذشت از منافع شخصی برای مصالح جمعی و وفاداری به اعتقادات است. مردم جنوب آموخته‌اند که عزت در سایه ایستادگی به دست می‌آید. این فرهنگ، مختص یک بازه زمانی خاص نیست و تا زمانی که نگاه‌های طمع‌آلود به مرزهای ایران وجود دارد، این زنجیره انسانی و الهی همچنان در مسیر تکامل باقی خواهد ماند. بازخوانی این تاریخ، ضرورتی برای جامعه امروز است تا فراموش نکند که امنیت و استقلال کنونی، محصولِ جان‌فشانی‌های سلسله‌ای از قهرمانانی است که با دست خالی اما با اراده‌ای پولادین، در برابر بزرگترین امپراتوری‌های زمان ایستادند.

نگاه رو به آینده به این تاریخ پُرشکوه را چگونه تبیین می‌کنید و چه پیامی برای نسل امروز دارد؟

باید پذیرفت که بازخوانی این جریان تاریخی، تنها یک عمل نوستالژیک نیست، بلکه راهبردی برای آینده است. تبیین درست این تاریخ برای نسل‌های جوان که ممکن است با واقعیت‌های تاریخی فاصله داشته باشند، وظیفه‌ای است که بر عهده پژوهشگران و رسانه‌هاست. مقاومت جنوب، درسنامه‌ای از توانمندی داخلی و تکیه بر خودباوری است. در شرایطی که دنیا مدام در حال تغییر است، روحیه برخاسته از نخل و دریا، بهترین الگو برای عبور از بن‌بست‌ها و چالش‌های ملی است. هر جا که سخن از ایستادگی و عزت‌مندی باشد، ردپایی از این روحیه دیده می‌شود. تاریخ مقاومت جنوب، شناسنامه پرافتخار ایران در برابر جهانیان است؛ سندی که گواهی می‌دهد این سرزمین، هرگز در برابر ظلم سر فرود نیاورده و نخواهد آورد. این جریان همچنان زنده است. همچنان که نخل‌های ایستاده در ساحل، در برابر طوفان‌ها قد خم نمی‌کنند، فرزندان این سرزمین نیز با تکیه بر همین پیشینه غنی، برای صیانت از ایران عزیز، در خط مقدم حضور دارند. آنچه از رئیسعلی و یارانش آغاز شد، اکنون به دستان توانمند مردان و زنانی سپرده شده است که معنای واقعی مقاومت را در عصر جدید بازتعریف می‌کنند. راه همچنان باز است و حماسه، همچنان ادامه دارد.