اوایل اسفند ماه که هوا رو به گرمی می رود گل ها و گیاهان شکوفه می دهند و طبیعت سرسبز و خرم می شود و زیبایی های طبیعت با رنگ های مختلف خودنمایی می کند و همه موجودات هم از این زیبایی و قشنگی و سرسبزی طبیعت به وجد می آیند و خودشان را نشان می دهند .
دلیل اینکه به این موقع از سال بهار مستون می گفتند این است که پرندگانی مانند گنجشک، بلبل، قمری، کاکاسیاه، گاچی رو، کبوتر چاهی، کلاغ، کُل کمری، مرغان و پرندگان خانگی و… با صدا های زیبای شان به آواز خوانی می پرداختند و همین آواز زیبای شان باعث می شد که جفت موردنظر خود را بیابند و دلربایی کنند و مست شوند و شروع به لانه سازی و سپس تخم گذاری می نمودند، مانند گنجشکان که جیک جیک می کنند و با شادی و شعفی که از زیبایی طبیعت و سرسبزی اش دارند به دنبال هم هستند و جفت گیری می کنند که در گویش محلی به آن «نیله بندون(لانه سازی)» می گویند.

ماهی های درون رودخانه ها هم برخلاف مسیر حرکت آب شروع به حرکت می کنند تا جای مناسبی برای تخم ریزی پیدا کنند و تخم گذاری کنند که در گویش محلی به آن «مُی مَسون یا ماهی مَستان» می گویند که متاسفانه بسیاری از افراد از این موقعیت و فرصت استفاده می کنند و با ساختن یک گودی در مسیرشان و ریختن طعمه، آنها را به دام می اندازند و صید می کنند.

«چُغول» در کنار گیاهی در علفزارها و گندم زارها یک چاله گرد مانند کوچکی درست می کند و درون آن را با علف های سبز ونرم بهاری می پوشاند و تخم گذاری می کند.
حيوانات اهلی و وحشی  مانند بز، گوسفند، گاو، روباه، شغال، گرگ، کفتار و سایر حیوانات  هم از سرمستی و زیبایی بهار و سیر شدن از علف های بهار گونه مست می شود و جفت گیری می نمایند.

حشراتی مانند پروانه، کفشدوزک، گازرین ، کرم نوروزی، چِناکه(آخوندک) و… در علفزارها و کشتزارها خود را به نمایش می گذارند تا از این فضای بهاری کمال استفاده را جهت ادامه زندگی و تداوم نسل بکنند.
مورچه ها هم از لانه های خود بیرون می آیند تا دانه های گیاهان و گل ها را جمع آوری کنند و در لانه خود جهت تغذیه در فصل زمستان بعدی ذخیره نمایند.
موجوداتی مانند مار، عقرب، گرگراک، رتیل، مارمولک، بادکپن، موش، هزار پا(گوش رُوَک) و… از خواب زمستانی بیدار می شوند تا از هوای لطیف و سرسبز بهاری با سایر موجودات عقب نیفتند و از آن کمال استفاده را در دوران بیداری بکنند.

همه موجودات به اذن یزدان پاک با رویش بهار و زیبایی گل ها و سرسبزی طبیعت و ادامه زندگی و تداوم نسل شروع به جفت گیری می کنند تا از قافله تداوم طبیعت باز نمانند.
بهار مستون همانطور که از اسمش پیداست باعث سر مست شدن تمام موجودات می شود تا خود را در شادابی و نشاط و زیبایی بهاری طبیعت سهیم کنند و بی بهره نمانند.
گُل ها روی زیبای شان را می گشایند و شادی را به موجوداتی که در کنارشان قرار می گیرند، می دهند تا خود را در بهار با سایر موجودات سهیم کنند.
درختان و گیاهان و بوته ها شکوفه می دهند و با شکوفه های زیبای خود پرندگان وحشرات را به طرف خود جلب می کنند و به آنها شادی می دهند.

زنبورهای عسل وحشی نیز لانه های خود را با مکیدن شهد گل های بهاری مزین می کنند و شروع به تخم ریزی می کنند که دست زدن و نزدیک شدن به کندوی آنها در چنین موقعی با دفاع سرسخت نگهبانان و گزیدن مواجه  می شوند که فقط لانه سازی، تخم ریزی و زنبور سازی می کنند و شهدهایی که توسط کارگران تهیه می شود به مصرف زنبورها می رسد و کمتر عسل سازی می کنند.

گندم و جو، خوشه می دهند و با حرکت باد به هم برخورد و خِش خِش کنان با حرکت باد شمالی و نم هوای شبانه  خوشه های شان مملو از دانه های طلایی می شود و رنگ و بویی خاص می دهند  که پیشاپیش بوی خوش «جیلُم یا درو» را در طبیعت می افشانند که در قدیم می گفتند نشانه این است که کشاورزان «داس جیلُم کُن» خود را تیز و آماده کنند که موقع ثمر دادن نزدیک هست.

در این موقع گل های بهاری مانند مرمرشک، شقایق وحشی(کِره دُز)، گُل خالک، گُل زرد، جیکه، بابونه، یاس وحشی، شب بو، اِلوِرد، گُل کَلون، تُرشوک، انجیر وحشی و… با گل و شکوفه دادن و رشد برگ های تازه شان زیبایی و جلوه خاصی به بهار و طبیعت می دهند و با عطر افشانی و نمایان کردن روی زیبای خود، مهر و محبت و صفا و عشق را به ما انسان ها نشان می دهند.
متأسفانه خیلی از گُل هایی که نام برده ام در حال نابودی هستند یا اینکه دیگر کمیاب شده اند و نسل های آینده باید آنها را در عکس ها و فیلم ها ببینند.

باد در شب ها بوی گُل های بهاری خصوصا شب بوها را با نسیم ملایم و خنکش به درون خانه ها روانه و عطر افشانی می کند تا به نوعی خود را در بهار مستون سهیم کرده باشد و همچنین عصرها با حرکت جهت شمالی خودش باعث ثمر دادن گیاهان و گل ها و گندم و جو می شود تا خصوصا دانه های کشت(گندم وجو) کشاورزان، شیره بسته و دانه های شان سفت شود که به گویش محلی به آن «گندم چاق کُن» گفته می شود.

بهار نوازش می دهد، شادابی می دهد، طراوت می دهد، جان و روح آدمی را سرزنده و معطر می کند.